Skip to content

Symbole słowiańskie

symbole-slowianskie

Słowianie – największa grupa ludów indoeuropejskich i jednocześnie najmniej udokumentowana. Praktycznie nie zachowały się źródła dotyczące religii Słowian sprzed chrystianizacji, dlatego pełna rekonstrukcja wierzeń nie jest możliwa.

A jednak, powolny i często powierzchowny proces chrystianizacji przyczynił się do tego, że obecnie odnajdujemy wiele obrządków z kultury naszych przodków, takich jak na przykład: topienie Marzanny, straszenie Babą Jagą czy noc Kupały.

W tym artykule przyjrzymy się symbolom słowiańskim, będącymi częścią wierzeń dawnych Słowian.

Kołowrót / Swarzyca

Swarzyca, swarga lub kołowrót to symbol poświęcony bogu słońca, ognia i kowalstwa – Swarogowi. 

Ta słowiańska wersja swastyki, z promieniami rozchodzącymi się ze środka, początkowo miała kształt równoramiennego krzyża z ramionami zagiętymi pod kątem prostym, ale z czasem zaczęła się nieco zmieniać. Stąd zapoczątkowano pojawianie się swarzyc ośmioramiennych, określanych kołowrotami. 

swarzyca
Symbol Słowian: Kołowrót lub Swarzyca

Prawoskrętna swarzyca, kształtem swoich ramion, imituje ruch Słońca, obserwowany z półkuli północnej, stąd jej związek ze światłem i dniem. Mniej popularne były swarzyce lewoskrętne i jeśli już się pojawiały to odnosiły się do ciemności, nocy i magii.

Swarzyca to znak przynoszący szczęście i dobrobyt, talizman płodności i ochrony przed złymi mocami. Symbolizuje życie i słońce, dające ciepło.

Kołowrót dodatkowo wnosi symbolikę odnoszącą się do nieskończoności, niezmienności, powtarzających się cykli, nieustającego biegu życia.

Nakreślona na budynkach, chroniła domostwa dawnych Słowian przed złymi demonami i niszczącym wpływem pogody. Popularne było jej umieszczanie również na odzieży, broni czy monetach.

Znak Peruna

Perun, Gromowładny to jeden z najważniejszych bóstw w wierzeniach Słowian. Bóg grzmotów, piorunów i wojowników.

znak peruna
Znak Peruna

Znakiem Peruna jest sześcioramienna figura, która zapewnia ochronę przed piorunami, nawałnicami i innymi nieszczęściami. Istnieje również uproszczona wersja tego symbolu.

uproszczony-znak-peruna
Uproszczona wersja znaku Peruna

U dawnych Słowian wyryte tym znakiem były belki w ich domostwach, co chroniło je tym samym przed burzami i błyskawicami. Zastosowanie znaku Peruna było tak popularne, że przetrwał on czasy chrystianizacji i po dziś dzień można go odnaleźć, w formie rozety karpackiej lub podhalańskiej.

Znak Welesa

Weles jest jednym z głównych bogów w mitologii słowiańskiej, brat i przeciwnik Peruna. Władał krainą umarłych, był opiekunem kupców, wędrowców i bydła. Jego symbolem oznaczano umowy i przysięgi. Sprawował pieczę nad rzemiosłem, sztuką i magią. Był bogiem bogactwa, złota i fortuny.

znak-welesa
Symbol Welesa

Znakiem Welesa jest rogaty trójkąt, mający związek z jego opieką nad bydłem rogatym. Symbol ten odnosi się do dobrobytu, dostatku i dobrej fortuny.

Mokosz

Mokosz, Matka – Ziemia, patronka kobiet, ich pracy i losu. Bogini strzyżenia owiec, przędzenia, tkania, pieczenia chleba i ochrony kobiet w czasie porodu. 

mokosh
Symbol słowiańskiej bogini Mokosz

Jej imię oznacza „wilgoć”, stąd często nazywana była również „matką ziemi wilgotnej”. Była jednym z ważniejszych bóstw panteonu słowiańskiego.

Towarzyszka Peruna i Welesa. To właśnie jej porwanie przez Welesa stało się przyczyną walki pomiędzy tymi bogami.

Dadźbóg

Dadźbog, bóg związany z kultem solarnym. W zależności od źródeł, syn Swaroga lub Swarog we własnej osobie.

Symbol Dadźboga

Jego imię pochodzi od słowa dać i bóg. Był bóstwem dostatku, bogactwa, pomyślności i szczęścia.

Łada

Lada (lub Łada) była boginią miłości, piękna i płodności, czczoną przez ludy Bałtów i Słowian.

Symbol słowiańskiej bogini Lady

Według wierzeń, miała ona brata bliźniaka, Lado. Razem tworzyli obiekt kultu związany z atrybutami słońca, wody i upraw. To do nich ludzie kierowali swoje pieśni podczas sadzenia, zbiorów czy ślubów.

Nemiza

Nemiza to słowiański bóg nieszczęścia, przecinający nić życia i przynoszący śmierć. Jednak Nemiza postrzegany był również jako ten, który kończy cierpienie i wprowadza duszę do nowego życia.

Symbol słowiańskiego boga Nemiza

Czasem przedstawiany był jako mężczyzna z jednym skrzydłem i gołębicą o rozpostartych skrzydłach na jego piersiach, innym razem jako naga kobieta z orłem u jej boku.

Rod

Rod według wierzeń pierwszych, wschodnich i południowych Słowian, to stwórca świata, najważniejszy bóg, patron rodziny, przodków i losu. Jego imię wywodzi się od słów: ród, rodzić, rodzina, ale także plon.

Symbol słowiańskiego boga Roda

Kult Roda zaczął tracić na znaczeniu około IX wieku, na rzecz, w zależności od regionu, Peruna, Świętowita czy Swaroga.

Świętowit

Świętowit to ten który obserwuje świat, to bóg wszechświata Słowian północno-zachodnich. Choć według niektórych badaczy, imię to, odnosi się do słowa święty. Często utożsamiany ze wschodnio-słowiańskim Perunem.

W niektórych podaniach opisywany jest jako stwórca Ziemi i człowieka. W późniejszych wiekach jego kult ewoluował i zaczął być postrzegany jako bóg wojny, słońca, płodności, obfitości i wróżbiarstwa.

Widok każdej ze stron posągu Świętowida ze Zbrucza.

Postać Świętowida przedstawiała 4 głowy, każda skierowaną w inną stronę świata. Niektórzy badacze twierdzą, że ten wizerunek tworzą twarze bogów: Peruna, Swaroga, Łady i Mokoszy. 

Posłańcem wiadomości Świętowita był biały koń. Najwyższy kapłan rzucał kostkami, po czym na podstawie zachowań zwierzęcia odczytywał przyszłość.

Lunula

Dawniej wierzono, że kobieta jest bardziej podatna na działanie magicznych i złych sił, dlatego potrzebowała specjalnej ochrony. 

Już od czasów starożytnych Księżyc stał się symbolem kobiecości i żeńskiej energii, otaczając niewiasty szczególną opieką. Tę symbolikę przejęli również Słowianie. 

lunula
Lunula – symbol ochronny Słowianek

Lunula, wisiorek w kształcie półksiężyca, chętnie był noszony przez Słowianki, zarówno panny jak i mężatki. Jego nazwa pochodzi od określenia, jakim dawniej Słowianie określali księżyc – łuna. Najczęściej wykonana była z metali szlachetnych, gdzie srebro było dominującym kruszcem. 

Lunula była potężnym talizman, zapewniającym płodność, cykliczność, także w kontekście upraw. Pomagała wzmocnić więzi małżeńskie, a także leczyła kobiece dolegliwości. To także amulet, który pomagał uzyskać przychylność bogów, chronił przed urokami i złymi siłami. Reprezentował intuicję i to co tajemnicze.

Ręce Boga

Ręce Boga to symbol, który po raz pierwszy został odnaleziony podczas wykopalisk archeologicznych w 1936 r. Znajdował się on na popielnicy, datowanej na III -IV wiek n.e, która przepadła w zawierusze wojennej. Dziś znana jest jej gipsowa kopia.

Jedna z teorii zakłada, że symbol ten stanowił ideogram przedstawiający Boga Najwyższego.

rece boga
Symbol Słowiański: Ręce Boga

Na znak składa się krzyż (piorunowładne ręce), zakończony grzebieniem (pięcioma, sześcioma palcami). Ramiona krzyża skierowane są w cztery strony świata, co miało wyrażać wszechwładność stwórcy, będąc tym samym symbolem wszechświata i równowagi.

Niekiedy, w czterech polach krzyża, pomiędzy ramionami, znajdują się swarzyce: dwie o podwójnym i dwie o pojedynczym zagięciu. Symbolizują one dwoistość ognia: te o podwójnym zagięciu odnoszą się do gromowładnego Peruna, pojedyncze do Swaroga i jego syna Swarożyca – bogów ognia.

Inna z teorii zakłada, że same ramiona krzyża wraz z ich zakończeniem mogą odnosić się do Peruna, symbolizując gwałtowne zjawiska atmosferyczne. Inna teoria zakłada, że grzebienie/ palce symbolizują promienie słoneczne Swarożyca. 

Bez względu na przyjętą teorię, Ręce Boga wyrażają słoneczno-ognisty i władczo – opiekuńczy aspekt, oznaczając tym samym moc wszechogarniającą czczoną przez Słowian.

Współcześnie jest to symbol używany przez rodzimowierców słowiańskich, szczególnie Rodzimy Kościół Polski.